نقش تبادل الکترونیک داده ها بر تجارت الکترونیک

نقش تبادل الکترونیک داده ها بر تجارت الکترونیک

چکیده:
در ابتدای قرن ۲۱، جهان دوران جدید و تازه ای را تجربه می کند. تحولات سریع و گسترده در تمام ابعاد باعث شده تا ارتباطات سریعتر و وسیعتر نسبت به قبل انجام شود. حوزه تجارت نیز از این قاعده مستثنی نبوده و در سطح گسترده ای با سرعت چشم گیر متحول شده است. با فراگیرشدن اینترنت و همگانى‌شدن آن در بخش تجارت الکترونیک و عدم نیاز به سرمایه‌گذارى خاص در راه اندازی تجارت الکترونیکى براى سازمان‌ها و شرکت‌ها ی کوچک و متوسط، استفاده‌کنندگان EDI را برآن داشته است گردش فرآیندهاى تجارى خود را به‌سمت تجارت الکترونیک هدایت کنند و از آن به عنوان ابزاری برای ایجاد تغییر در شیوه های عملیاتی سازمان ها و شرکت ها استفاده کنند. در این فرآیند تنها حذف معاملات کاغذی مطرح نیست، بلکه ایجاد تحول درنحوه انجام معاملات سازمانها با طرفهای تجاری نیز مورد بحث و نظر است و این امر موجب بازسازی فرآیند های درون سازمانی نیز می شود. در حقیقت بالاترین سطح بهره وری و کارآیی زمانی حاصل می شود که این فن آوری پس از بررسی های کامل و تجزیه و تحلیل فرآیندهای درون سازمانی اجرا شود و پس از برقراری آن نیز فرآیندها به طور مداوم مورد بازنگری و بازسازی قرار گیرند.
در این مقاله ضمن معرفی مبادله الکترونیکی داده¬ها به بررسی نقش آن در تجارت الکترونیک پرداخته و در خاتمه محدودیتهای اجرای آن ذکر شده است.
کلید واژه – تجارت الکترونیک، مبادله الکترونیک داده¬ها(EDI) ، اینترنت، شبکه ارزش افزوده (van)

مقدمه:
امروزه شیوه های نوین و مختلفی در روابط اقتصادی بین اشخاص، سازمانها و شرکت ها به وجود آمده است. مبادلات تجاری بین اشخاص با یک دیگر، شرکت ها با یک دیگر و افراد با شرکت ها و سازمانها به سرعت از حالت سنتی خود که عمدتاً مبتنی بر مبادله اطلاعات بر مبنای اسناد و مدارک کاغذی بوده خارج شده و به سوی انجام مبادلات از طریق بهره گیری از سیستم های الکترونیکی در حرکت است. ازاین‌ رو در سطح کشورها و مراجع بین‌المللى درجهت منسوخ ‌شدن روش‌هاى سنتی مبتنى بر کاغذ، روش‌هاى نوینى با توجه به پیشرفت علوم رایانه‌اى صفر و یک و مخابراتى ابداع شده است که زمینه تجارت الکترونیک، انتقال اطلاعات تجارى بدون کاغذ و انجام فعالیت‌هاى تجارى به‌طور مستقیم ازطریق وسایل ارتباطی و الکتریکی مانند تبلت ها و کامپیوترها از دستاوردهاى آن می باشد. در راستاى رسیدن به اهداف مذکور EDI محور اصلى و یا به‌ عبارتى ستون فقرات تجارت الکترونیک به حساب می آید. EDI مخففElectronic Data Interchange و به ‌معناى مبادله الکترونیکى داده‌ها است. مبادله الکترونیکی داده¬ها تبادل‌ داده‌های‌ تجاری‌ در یک‌ الگوی‌ مشخص و استاندارد شده‌ میان‌ کامپیوترها است. در تبادل‌ الکترونیکی‌ داده‌ها، اطلاعات‌ بر اساس‌ یک‌ الگوی‌ مشخص‌ که‌ به‌وسیله‌ طرفین‌ مبادله‌ کننده‌ مشخص‌ شده‌ ، سازماندهی‌ می‌شوند به ‌طوری‌ که‌ اجازه‌ میدهند کامپیوترها بدون‌ دخالت‌ مبادله‌ را صورت‌ دهند و نیاز به هیچ‌گونه‌ دخالت‌ عامل‌ انسانی‌ یا ورود مجدد اطلاعات‌ در دو سر مسیر نباشد. در واقع EDI ابزاری الکترونیکی برای شرکت ها است تا بتوانند مستندات تجاری خود را در بستری الکترونیکی رد وبدل نمایند. در صحنه تجارت جهانی، تجارت الکترونیکی و مبادله الکترونیکی داده ها به عنوان « راز بقاء » مطرح شده و امروزه کشورها شدیداً به دنبال مجهز شدن به ابزار استفاده از این سیستم هستند. مبادله الکترونیکی داده ها سیستمی یکجانبه و بسته نیست بلکه بهره¬مندی و کاربرد آن مستلزم مشارکت جمعی و داوطلبانه کلیه شرکای تجاری ذیربط است. حال برای توسعه این سیستم و خارج شدن کامل از سیستم سنتی، باید به گونه ای عمل کرد تا بنگاه های تجاری کوچک و بزرگ و شرکتها که منابع مالی مختلفی در اختیار دارند در مسیر این فناوری شرکت کرده و از انزوا خارج شوند.
هدف از کاربرد این فناوری، ارتقای کارایی و بهره وری شرکتها از طریق بهبود جریان اطلاعات است. مقاله حاضر تلاش دارد تا ضمن معرفی مبادله الکترونیکی داده¬ها، به بررسی نقش آن در تجارت الکترونیک بپردازد.

ارائه مسئله و ضرورت تحقیق
بـرای دسترسی سریع و مطمئن به اطلاعات تجاری و فرصتهای سرمایه گذاری و انجام معاملات بازرگانی در حداقل زمان و هزینه ممکن و رسیدن به رشد و توسعه اقتصادی پایدار و داشتن سهم بیشتر در تجارت جهانی، مجهز شدن به فن آوریها و ابزار و امکانات و زیر ساختهای اساسی برای بهره مندی از شیوه¬های جدید تجارت و کسب و کار، امری ضروری ست. تجارت الکترونیک و مبادله الکترونیکی داده ها (EDI)از جمله روشهایی است که تحقق آن تحولی عظیم در ساختار اقتصادی کشور ایجاد می کند[۱]. سازمان‌ها و شرکتها همواره نسبت به تحولات محیط خارجی حساس بوده و بهترین آیتم ها را در بهترین زمان برای دستیابی به منافع و موقعیت بهتر در رقابت انتخاب میکنند که باعث ایجاد پیشروی بزرگی نسبت به سایر سازمان‌هایی خواهد شد که درک مناسبی از تحولات محیطی به‌ خصوص فناوری ‌‌ها ندارند. برخورداری بنگاه‌های اقتصادی از فناوری اطلاعات و ورود به عرصه تجارت الکترونیکی در دهه کنونی نه به عنوان یک رویکرد انگیزشی، بلکه به عنوان یک رویکرد پایه‌ای مطرح شده و در عرصه رقابت هوشمندانه موجود در تمامی عرصه‌های خدماتی و تولیدی یک ضرورت برای بقاء و تداوم حضور در صنعت می‌باشد.

۱- تاریخچه:
اولین نتیجه تلاش ها و تحقیقات در استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات از سال ١٩۶۵ میلادی آغاز شد و امکان دریافت پول از دستگاه های خود پرداز و پرداخت از طریق کارت های اعتباری از ابتدایی ترین اقدامات انجام گرفته در این زمینه هستند .
این روال با ایجاد سیستم های میان سازمانی که امکان تبادل اطلاعات بین سازمان ها و هدایت الکترونیکی کسب و کار را فراهم کردند دنبال شد.
در اوایل دهه ٩٠ نیاز به تبادل اطلاعات تجاری میان شرکت های بزرگ به جایی رسید که پیش از توسعه تکنولوژی های مبتنی بر اینترنت، خود این شرکت ها اقدام به ایجاد سیستم ها و شبکه های ارتباطی با سطوح دسترسی محدود کردند. در همان زمان بود که روش مبادله اطلاعات، مبادله الکترونیکی داده ها یا EDI نامیده شد. و رشد روزافزون و توسعه اینترنت بستر مناسبی برای انتقال اطلاعات با حجم بالا میان کشورها، سازمانها و اشخاص با دیگری ایجاد کرد. این سیستم همان چیزی بود که بستر تجارت الکترونیک نوین را فراهم کرد. چیزی که امروز ما میدانیم و می بینیم کاهش هزینه ها در الویت های اول است و دانشمندان علوم فناوری اطلاعات و ارتباطات توسعه تجارت الکترونیکی را از یک سو مرتبط به گسترش قابلیت های فناوری اطلاعات و از سوی دیگر وابسته به کاهش هزینه های مرتبط به استفاده از این فناوری می دانند. از این دیدگاه فناوری اطلاعات در دوره موسوم به عصر ارتباطات از مهمترین شاخص ها می باشد.

۲-اجزای مبادله الکترونیکی :
سه جزء اصلی در مبادله الکترونیکی داده ها عبارتند از :
الف. استانداردهای مبادله الکترونیکی داده ها
ب. نرم افزار مبادله الکترونیکی داده ها
ج. شبکه های طرف ثالث جهت برقراری ارتباط

۳-اصول و استاندارد الکترونیکی دادهها:
استاندارد در واقع روشی برای امنیت داده های ردو بدل شده بین دو طرف در شبکه (کدینگ داده ها) است تا انتقال الکترونیکی را ایمن و تسهیل نماید. مبادله اسناد تجاری به شکل پیش ساخته و مورد توافق طرفین مورد معامله تهیه میگردد و تاکنون تلاش‌های زیادی برای تدوین این استانداردها در سطح بین‌المللی انجام شده است. استانداردهای مبادلات الکترونیکی اساساً مبتنی بر داده های دیجیتال می باشند زیرا ترکیب و مفهوم داده های مورد مبادله را تعیین می کنند. استانداردهای مبادله الکترونیک داده ها بسیار زیاد هستند حتی صنایع گوناگون در کشورهای مختلف نیز استانداردهای خاص خود را دارا هستند. بعضی ازاین استانداردها به شرح ذیل می باشند:

الف– استاندارد : ASCX12 استاندارد اصلی مبادله الکترونیکی داده ها است که به وسیله کمیته استانداردهای آمریکا تنظیم و گسترش داده شده است.
ANSI (انستیتو) استاندارد ملی آمریکا، موسسه ای است که از سال ۱۹۱۸میلادی تاکنون استانداردهای ایالات متحده امریکا را وضع و بر آن نظارت می کند. ANSI کمیته های متعددی دارد که یکی از آنها کمیته استاندارد X12 است که اصطلاحاً ANSI/ASCX12 نیز گفته می¬شود. این کمیته چند کمیته به صورت فرعی دارد که هر کدام مسئول وضع استاندارد های یک صنعت خاص می باشند و با اجماع و توافق کلی استانداردی را وضع یا آن را ویرایش می کنند. این استانداردها ، تبادل الکترونیکی داده ها را ممکن می¬سازند.

ب– استاندارد EDIFACT: ادیفـــاکت به معنی مبادله الکترونیک داده ها، بیشتر برای انجام امور اجرایی، تجارت، بانکداری و حمل و نقل است. استاندارد ادیفاکت در سال ۱۹۸۷ بوسیله سازمان ملل متحد اعلام شده و برای کاربرد در تجارت الکترونیکی ترویج و توصیه گردیده است و شامل یکسری قواعد و دستورالعمل هایی هستند که به موجب آن می توان اطلاعات یک سند تجاری را توسط نرم افزار مترجم به پیام های الکترونیکی ادیفاکت تبدیل کرد و این پیام ها نیز از طریق شبکه مخابرات بین المللی به رایانه گیرنده منتقل می شود.
ادیفـــاکت استانداردهای بین المللی برای EDI و مجموعه ای از قوانین نحوی( Syntax Rules ) ،Data element ها، Segment ها، Code وMessage ها را فراهم می کند.
ج – استانداردHL7 : این استاندارد مستندسازی توسط موسسه استانداردهای آمریکا طراحی شده و در سیستم های بیمارستانها به کار گرفته می شود.
اکنون در ساختار تشکیلات جهانى مرکز سى‌فاکت سازمان ملل یک گروه موسوم به گروه راهبرى سى‌فاکت (CEFACT Steering Group-CSG) تحت مرکز تسهیل تجارى و کسب و کار الکترونیکى سازمان ملل وجود دارد که ۱۵ عضو دارد و در این میان سهم آسیا دو نماینده است که یکى از اعضاى آسیایى آن جمهورى اسلامى ایران مى‌باشد. گروه راهبرى سى‌فاکت (CSG) به‌منظور انجام فعالیت‌هاى خود شش گروه کارى را ایجاد کرده است :
.گروه کارى روشهاى نوین تجارت الکترونیک بین‌المللی
.گروه کارى تجزیه و تحلیل مراحل کسب‌وکار
.گروه کارى تکنیک‌ها و متدلوژى‌ها
.گروه کارى حقوقى
.گروه کارى ادیفاکت
.گروه کارى کد

۴- روشهای تبادل الکترونیکی داده ها:
الف– تبادل و دروبدل الکترونیک داده های ترکیبی: این روش مبادله الکترونیک به طرفین اجازه می دهد تا تمامی مبادلات تجاری طوری انجام شوند که گویی همه طرفین از مبادله الکترونیک داده ها بهره مند می شوند. با استفاده از روش فوق، پیام هایی که برای افراد حقیقی و حقوقی ناتوان از استفاده مبادله الکترونیک فرستاده میشوند به روش ارسال فکس برروی کاغذ یا به صورت نامـــه پستی ارسال می گردد. و البته در برخــی موارد راه حل های نرم افزاری نیز ارائه شده اند که پیام های غیر مبادله الکترونیک عوامل فعال در بخش تجارت را به پیامهای مبادله الکتـــــرونیک داده ها ترجمه کرده و در نهایت انتقال می دهند.
ب– تبادل الکترونیک متقابل: در بیشتر موارد پیامهای مبادله الکترونیک داده ها به صورت دسته بندی شده و مشخص پردازش می شوند. اما شرایطی وجود دارد که دیدگاهی متقابل برای تجارت الکترونیک لازم است. نمونه این شرایط رزرو کردن پرواز، هتل و …است که باید مورد تایید قرار گیرند.
ج – مبادله الکترونیک در فضای شبکه اینترنت : مبادله الکترونیکی داده ها از طریق استانداردهای نوین و ادغام با سایر فناوریهای اینترنتی در حال توسعه می باشد تا اینکه به مبادله الکترونیک اینترنتی منجر شود.

۵- فناوری های مرتبط با مبادلات الکترونیک دادهها:
الف – انتقال الکترونیک وجه: کاربرد این فناوری اکثراً برای انتقال وجه بین حسابهای بانکی و شرکتهاست. تاریخچه این فناوریها بیشتر از فناوریهای پرداخت الکترونیکی است و از نظر امنیت داده ها نیز قدرت بیشتری دارد.
ب – تبادل الکترونیک دادههای مالی : تبادل الکترونیکی داده های مالی دربرگیرنده انتقال سیستم به سیستم دستور پرداخت و جزئیات و جمع اقلام با استفاده از استانداردهای بین المللی پیام است.

۶- تجارت الکترونیک و تبادل الکترونیک دادهها:
کلیه روشهای مرسوم تجارت شامل جستجو و انتخاب محصولات و خدمات، تامین وجه و پرداخت هزینه، تحویل و خدمات پس از فروش که در آن تمام مرحله ها به روش فیزیکی و ملموس برای مشتری بود در تجارت الکترونیکی می‌توانند به‌صورت الکترونیک اقدام شوند.
تجارت الکترونیک را میتوان به این نوع نیز تعریف کرد: خرید و فروش اطلاعات، محصولات و خدمات از طریق شبکه های کامپیوتری. در دیگر تعرف امروزی می توان گفت: حمایت از کلیه روش های معاملات تجاری از طریق سیستم های دیجیتال و عناصر آن عبارتند از: فروشگاه اینترنتی و الکترونیک، تبادل الکترونیک دادهها و اطلاعات و تجارت در دنیای مجازی.

سخن پایانی و نتیجه:
با توجه به پیشرفت غیر قابل پیش بینی و غافل گیرانه فناوری اطلاعات و ارتباطات در دهه های اخیر، سازمانها با سرعت بیشتری به سمت استفاده از فناوری ارتباطات و اطلاعات در زمینه ی تجارت و بازرگانی رفته اند. و در این خصوص شرکت های مشاوره در امور تجارت به روش های نوین به شرکتهای تجاری توصیه می کنند در مناطقی فعالیت و سرمایه گذاری کنند که امکانات دسترسی به خطوط ارتباطی از جمله اینترنت و برقراری ارتباط با تجارت الکترونیک فراهم بوده و با شرکت هایی وارد معامله شوند که تجارت الکترونیک را به کار گرفته باشند و یا برای استقرار کامل آن برنامه ریزی مشخص و استراتژیک داشته باشند. در تجارت الکترونیک اصولا هدف ما شناخت الگوهای نوین نسبت به روش های سنتی تجارت و ارتباطات موجود در محیط الکترونیکی می باشد. همچنین باید به این مهم توجه ویژه ای داشت که تجارت الکترونیک مجموعه ای از سیستم های نرم افزاری و سخت افزاری مخابراتی نظیر پردازش و ذخیره داده ها در ارتباط با بازارها , سازمان ها , مشتریان , واسطه ها و سیستم های پرداخت الکترونیکی است. مراکز و قطب های بزرگ مبادله الکترونیک داده، دائم در حال تلاش برای جذب همکاران تجاری با حوزه فعالیت کوچک تر نسبت به خود به دنیای EDI می باشند.
بر این اساس امروزه هر تجارتی میتواند وارد دنیای تبادل الکترونیک داده یا همان EDI شود و از مزایای زیاد آن و همچنین سرعت و صرفه اقتصادی که در تجارت الکترونیک نهفته است بهره ببرد.

نقش تبادل الکترونیک داده ها بر تجارت الکترونیک
امتیاز این مطلب